Sun01212018

Last update01:57:25 AM

Back You are here: Home फिचर एकीकरणका महानायक पृथ्वीनारायण

फिचर

एकीकरणका महानायक पृथ्वीनारायण

शालिग्राम नेपाल
एकताका प्रतिक पृथ्वीनारायण शाह हाम्रो इतिहासका एक धरोहर हुन् । उनको योगदानले गर्दा अहिले हामीले नेपाल भनेर यो मुलुक चिन्न पाएका छौं । यस्ता महानायकलाई राज्यले सम्झन सकेको छैन । सानासाना राज्यमा विभाजित नेपाललाई एकीकरणको महान अभियानको थालनी गरेका महानायक पृथ्वीनारायण शाहलाई राज्यले सम्झने प्रयास गर्न छाडेको एक दशक हुन थाल्यो । लोकतान्त्रिक आन्दोलन र त्यसपछि स्थापना भएको सरकारले गणतन्त्र घोषणा गर्दै राजसंस्थाको उन्मुलनसंगै राजाको अवशेष रहने सबै विषयवस्तु मेटाएको हो ।
टुक्राटुक्रामा रहेको नेपाललाई एकीकरणको सुरुवात गरेका उनै पृथ्वीनारायणको कामको अहिले चर्चा चल्न थालेको छ । गणतन्त्र स्थापना र त्यसपछि विकसित घटनाक्रमले नेपाललाई संघीयतामा लैजाने तयारी भएपछि उनै राजाको महान अभियानको कामको चर्चा चल्न थालेको हो । विकेन्द्रीकृत सेवा बिस्तारको लागि हुन थालेको संघीयताले कतै देश टुक्रा पार्ने त होइन भन्ने चिन्ता छाएको छ । राजनीतिक घटनाक्रमले ल्याएको परिवर्तनलाई संस्थागत गर्दै इतिहासलाई पनि सम्झनु पर्ने विज्ञहरुले बताएका छन् ।
देश संघीयतामा गइरहँदा देशलाई एकीकरण गर्ने सूत्राधार व्यक्तिलाई नै बिर्सनु र एकता दिवस नै नमनाउने काम सन्तोषजनक नभएको इतिहास विषय पढाउने प्राध्यापकहरुको भनाई छ । तत्कालीन अवस्थामा गरेका राम्रा कामको अनुसरण र नराम्रा कामलाई लत्याउँदै इतिहासको महान कार्यलाई पछिल्ला पुस्ताले भुल्न नहुने ती प्राध्यापकहरुको बुझाई छ ।
राष्ट्रिय एकता कायम गर्ने क्रममा महान अभिायन चलाएका पृथ्वीनारायण शाहलाई भुल्नु सकरात्मक नभएको इतिहासका प्राध्यापक डाक्टर इश्वरीराज लौडारीको भनाई छ । ‘टुक्राटुक्रामा रहेको नेपाललाई एकीकरणको सूत्रमा राख्ने काम गरेका उनलाई इतिहासले राम्रो मूल्यांकन गरेको छ’ उनले भने, ‘उनको यो अभियानलाई उनका उत्तराधिकारीले पूरा गरेर अहिलेको नेपाल वन्न पुगेको हो । उहाँपछिका केही राजाहरुले शक्तिको दुरुपयोग गरेर नराम्रो काम गरे भन्दैमा राम्रा काम गरेका राजाको सम्झना गर्न नहुने भन्ने छैन ।
विशेषगरी वीरेन्द्रपछिका ज्ञानेन्द्रको गतिविधिले जनता चिढिएका हुन् । गणतन्त्रपछि राजसंस्थाप्रति घृणाको अवस्था आउनु पछिल्ला राजाले गरेको व्यवहार हो । राष्ट्रिय एकताको प्रतिकका रुपमा पृथ्वीनारायणलाई मनाउनु न्यायोचित हुन्छ । नेपालको इतिहासमा योगदान दिएका व्यक्ति पृथ्वीनारायण, भीमसेन थापा, जंगबहादुर राणा लगायतलाई पनि हामीले सम्मान गर्दै सम्झनु आवश्यक छ । ऐतिहासिक उपलब्धिपछि जनताको निशाना राजसंस्थाप्रति मात्रै देखिएको छ । तर राणाहरुको अवशेषका विषयमा कोही आक्रमक देखिएको छैन । २०६२।६३ पछि केही वर्ष राजसंस्थाको विषयमा सुन्न नचाहनेहरु ती संस्थाले गरेको राम्रो कामको बारेमा बिस्तारै बोल्न थालेको उनको तर्क छ ।
राष्ट्रिय एकताका प्रतिकका रुपमा रहेका पृथ्वीनारायणलाई सरकारले भुल्ने काम ठीक नभएको इतिहास विषयका अर्का प्राध्यापक डाक्टर देवी कँडेलको भनाई छ । तत्कालको लागि साम्राज्यवादी देखिएपनि नेपालको हितको लागि पृथ्वीनारायणले राम्रो काम गरेका हुन्, प्रा.डा. कँडेलले भने, इतिहासले महत्वपूर्ण स्थान दिएको उनलाई अहिलेको सरकारले भुल्नु न्यायोचित होइन ।
एकता दिवस नमनाएर अहिलेका नेताहरुले ऐतिहासिक भुल गरेको उनको भनाई छ । आफूले राम्रो काम गर्न नसक्ने तर अरुले गरेको कामको सम्मान पनि नगर्ने सँस्कार ठीक नभएको उनले बताए । नेपालको इतिहासमा पृथ्वीनारायण शाहले  थालेको अभियानलाई ज्यादै महत्व र सम्मानको साथ हेरिएको छ । बाइसे, चौबीसे राज्यमा विभाजन भएको राज्यलाई एकीकरण गर्दा ती राज्यका राजालाई त नराम्रो भयो होला, साम्राज्यवादी भयो होला तर समग्र नेपालको लागि ज्यादै उपलब्धि हो, डाक्टर कँडेलले भने । त्यही समयको सम्झना अहिले जनतामा छाएको छ । नेपाल देश टुक्रा भएको कोही पनि सच्चा नेपालीले देख्न चाहँदैन । अहिले भइरहेको तरल अवस्थामा विदेशीले नेपालमाथि आँखा गाडेको छ । तर यहाँका जनतालाई यो मन परेको छैन । यस्तैयस्तै जनताहरुले नै ती महान अभियानकर्ताहरुलाई सम्झने हुन् । 
जनआन्दोलनको उपलब्धिपछि राजसंस्थाप्रति जनतामा नकारात्मक धारणा आएको छ । नराम्रा काम गरेका राजाप्रति यस्तो सोच आउनु ठीक हो तर इतिहासको सम्झना रहने, कला, सँस्कृतिको जगेर्ना गर्नु पर्ने धरोहरलाई नास गर्नु राम्रो होइन । नेपालको इतिहासमा के कस्ता कला, सँस्कृति थिए भन्ने संरचनाहरुलाई केही व्यक्तिले लडाएकोप्रति उनले चिन्ता व्यक्त गरे  ।
तर्कको आधारमा तत्कालीन राजाहरुलाई नराम्रो मान्नु, उनीहरुको काम ठीक भएन भन्नु आफ्नो लागि उचित होला तर इतिहासले मानेको व्यक्तिलाई बेठीक मान्न नहुने तर्क गर्छन् वीरेन्द्र क्याम्पसमा इतिहास विषय पढाउँदै आएका अर्का प्राध्यापक महेश अधिकारी । राज्य एकीकरण गर्दा उनले आफ्नै वंशलाई मात्र राज्य कहिल्यै दिन चाहेनन्, अधिकारीले  भने, नेपाल राज्यलाई मात्र बृहद बनाउने उनको सोच थियो । उनी विस्तारवादी भएको भए एकीकरण गर्दैनथे । जनतालाई राहत दिन र उनीहरुको न्यायको लागि आफूले विजय हासिल गरेका राज्यका जनतालाई पृथ्वीनारायणले सहयोग गरेका छन् ।
पछिल्ला दिनहरुमा शाहवंशीयले नराम्रो काम गरेको कारण सबै राजा नराम्रा हुन् भन्ने सोचाई भएको हो तर राम्रा काम गरेका राजालाई हामीले सम्मान गर्नु पर्दछ । राणा शासनकाल नराम्रो हो भनी हामी चर्चा गर्छौ तर राणाहरु सबै नराम्रा पनि थिएनन् । देशको लागि राम्रो काम गरेका, विकास ल्याएका, सुधारका काम गरेका राणाहरु पनि छन् । तिनलाई पनि हामीले सम्झनु पर्दछ ।
नातिले नराम्रो काम गरेको छ भन्दैमा हजुरबुबालाई सराप्नु ठिक होइन, अधिकारीले भने, पृथ्वीनारायण शाहलाई सरकारले बिर्सेपनि जनताले सम्झनु पर्दछ । केही वर्ष अगाडि नसम्झेकाहरुले पनि अहिले सम्झन थालेका छन् । कार्यक्रमहरु हुन थालेका छन् । नेपाल एकीकरणको लागि चालेको महान कार्य जहिले पनि सान्दर्भिक छ र अहिले पनि त्यो कामको चर्चा हुने गरेको छ ।
गणतन्त्र स्थापना भएसंगै पृथ्वीनारायण शाहको कामको चर्चा सरकारको तर्फबाट भएको छैन । मनाउँदै आएको राष्ट्रिय एकता दिवस खारेज गरिएको छ । तर अहिले संघीयतामा देश गइरहँदा कहीँ कतै नेपाल टुक्रन लागेको त होइन भन्दै जनताले चर्चा गर्न थालेका छन् । यो समयमा उनै राष्ट्रिय एकताका प्रतिक पृथ्वीनारायण शाहलाई सम्झनेको संख्या बढेको छ । उनको सम्झनामा हुने एकता दिवस पुस २७ गतेलाई राष्ट्रिय रुपमा मनाउन माग गरिएको छ । यसलाई अभियानकै रुपमा मोदनाथ प्रश्रितले सञ्चालन गर्दै हिँडेका छन् । देशका विभिन्न स्थानमा राष्ट्रिय एकता दिवस मनाउँदै आइएको छ । नेपाल एकीकरणका महानायक पृथ्वीनारायण शाहलाई बिर्सने काम नेपालीले गर्नु हुँदैन ।