Sun01212018

Last update01:57:25 AM

Back You are here: Home फिचर श्रमिक विदेशमा, पैसा भारतमा

फिचर

श्रमिक विदेशमा, पैसा भारतमा

शालिग्राम नेपाल
‘त्यो त सानो काम हो । मैलोधैलो भएर घर नजिकै किन काम गर्ने ? धेरै कमाउन त विदेश जानु पर्दछ । नेपालमा बसेर बाँच्न सकिँदैन । कमाइ नै हँुदैन ।’
यी र यस्तै भनाइ राख्ने पहाडी समुदायका नेपाली युवाहरुले एउटा पाठ सिक्नु पर्ने भएको छ । पहाडी समुदायका युवाहरुले सामान्य कामको रुपमा लिएको घर निर्माणको पेशामा मधेसी मूलका युवाहरुको बाहुल्यता रहेको छ । मधेसी मूलका र भारतबाट आएका युवाहरुले यो पेशामा काम गरिरहेका छन् । तराइवासी र भारतीय नागरिक युवाहरुले घर निर्माणको कामलाई निरन्तरता दिएका छन् । यही पेशाबाट उनीहरुले मनग्य आम्दानी गर्न सफल भएका छन् । घर निर्माणको काम न हो भनी उपेक्षा गरेको पेशाबाट अहिले करोडौँ रुपैया देशबाट बाहिरिएको छ ।
हेर्दा सामान्य लागेपनि कमाइ राम्रो हुने भएकाले मधेसी मूलका युवाहरुको चासो बढेको बताउँछन् चितवन निर्माण सेवा संघका किरण तामाङ । ‘घर निर्माणको क्रम दिन प्रतिदिन बढेको छ । यस क्षेत्रमा काम गर्ने अधिकांश दक्ष र अर्धदक्ष जनशक्ति मधेसी मूलका छन्’ उनले भने, ‘सामान्य मजदुरी काम गर्नेले पनि महिनाको १२ हजारभन्दा माथि कमाउन सक्छन्, यही पैसा कमाउनको लागि चर्को गर्मी सहेर नेपाली युवाहरु विदेशिने गर्दछन् । घर बनाउने सामान्य मजदुरदेखि ठेकेदारसम्म मधेसी समुदायका छन् ।’
संघमा आवद्ध सदस्यमध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी मधेसी मूलका छन् । तीमध्ये ४५ प्रतिशतभन्दा बढी भारतीय नागरिक छन् । बाँकी ३५ प्रतिशत तराइवासी नेपाली नागरिक छन् । यो पेशामा बाहुल्यता मधेसी मूलका व्यक्तिको नै भएको उनी बताउँछन् ।
भरतपुर नगरपालिका र यसको आसपासमा घर निर्माणको काम गर्ने ठेकेदारहरुको संस्था चितवन निर्माण सेवा संघ हो । यो लाइसेन्स नभएका घर निर्माणको लागि पाँच सात जनादेखि माथि दक्ष र अर्धदक्ष जनशक्ति लिएर काम गर्ने ठेकेदारहरुको संस्था हो । एक, दुई तलादेखि माथिको निर्माणमा काम गर्नेहरु आवद्ध भएर आफ्नो हित र घर निर्माण गर्न चाहेकाहरुलाई सहज बनाउन खोलेको सस्था हो ।
यही सस्थासंग आवद्ध भएका ठेकेदारहरुले अहिले भरतपुर नगर क्षेत्रमा साना घर निर्माण गर्ने कार्य गर्दै आएका छन् । संघमा अहिले नवीकरण भएका दुई सय तीन सदस्य छन् । नवीकरण नभएका र संस्थासँग आवद्ध नभएका योभन्दा धेरै रहेको संघले जनाएको छ । एउटा ठेकेदारसंग ३० देखि ४० जना दक्ष र अर्धदक्ष जनशक्तिले काम गर्दछन् । शहरीकरणले घर निर्माणको काम तीब्र भएकाले यहाँ काम गर्नेहरुको सङ्ख्या वृद्धि हुँदै गएको छ । दक्ष जनशक्तिले दैनिक आठ सय रुपैयाँ र अर्धदक्षले चारदेखि ६ सय रुपैयाँ लिने गरेको तामाङले बताए ।
‘हाम्रो पहाडी समुदायका युवामा यो पेशालाई सम्मानका साथ हेर्ने गरेको पाइँदैन, सुरुमा काम गरेपनि निरन्तरता नदिँदा कमाउन सकेका छैनन्’ उनले भने, ‘दिगो भएर काम गर्न सके यही कामबाट मनग्ये कमाउन सकिन्छ । दक्ष व्यक्तिले महिनाको २० हजारभन्दा धेरै कमाउन सक्छ । त्योभन्दा थोरै कमाउन एक लाखभन्दा बढी खर्च गरेर खाडी मुलुक जाने गर्दछन् । यही कमाइ रहेका व्यक्ति संघबाट सिफारिस मागेर जाने ४० जनाभन्दा बढी पुगेका छन् ।’
घर निर्माणको काममा मजदुरी गर्दै आएका भारतीय नागरिकले लाखौँ रुपैयाँ नेपालबाट लैजाने गरेको देखिएको छ । एउटा ठेकेदारको मातहतमा काम गर्ने दक्ष र अर्धदक्ष गरी ४० जनाभन्दा बढी मजदुरहरु रहेका हुन्छन् । उनीहरुले दुई महिनामा पाँच लाखसम्म लैजाने गरेका छन् । ‘मैले ४० जनालाई काममा लगाएको छु । दुई महिनामा तलब दिँदा पाँच लाख खर्च हुने गरेको छ’ ठेकेदार मेवालाल पटेलले बताए । १९ वर्ष अगाडिदेखि चितवनमा घर निर्माण सम्बन्धी काम गर्दै आएका उनले चार वर्षदेखि ठेकेदारको जिम्मा लिएका छन् । ‘पहिला यही मजदुरी काम गर्दै आएको थिएँ । कमाइ राम्रै हुन्छ तर निरन्तरता दिन सक्नु पर्छ’ उनले भने, ‘आउने, जाने, नटिक्ने गर्नाले काम लगाउन समस्या पर्ने गरेको छ । दक्ष भएर काममा लाग्न सके राम्रो कमाइ गर्न सकिन्छ ।’
भारतको वेतीया जिल्ला घर भएका उनले काम गर्ने सबै मजदुर भारतीय नै राखेका छन् । आफ्नै घर वरपरबाट काम गर्ने मजदुर ल्याउने गरेको र काम सिक्न आउनेलाई पनि दैनिक चार सय रुपैयाँ दिने गरेको उनी बताउँछन् । दक्ष मजदुरलाई दैनिक आठ सय रुपैयाँभन्दा बढी दिने गरेको पटेलले बताए । ‘यही पेशाबाट घर परिवारको खर्च पु¥याएर बचत पनि गरेका छन्’ उनले भने, ‘मेहनत गर्नेलाई यहीँबाट कमाइ हुन्छ । अन्य क्षेत्रमा जान पर्दैछ ।’
यस पेशामा लाग्ने भारतीय नागरिक धेरै रहेका छन् । भरतपुर नगरपालिका, रत्ननगर नगरपालिका र यस आसपासका क्षेत्रमा घर निर्माण गर्ने कार्यमा उनीहरुकै बाहुल्यता पाइन्छ । मधेसी मूलका ठेकेदार र कामदारप्रतिको विश्वास घरधनीमा रहेकाले मजदुरहरुको पनि सङ्ख्या बढेको संघमा आवद्ध पहाडी मूलका ठेकेदारले बताएका छन् । काम गराउन सजिलो र कम लागतमा निर्माण कार्य हुने भएकाले तराइ मूलका मानिस खोज्ने गरेको भरतपुर ८, गौरीगञ्जका मनोज पौडेल बताउँछन् ।
पाँच वर्षदेखि ठेकेदारी गर्दै आएका पर्सा जानकी टोल घर भएका सर्फुद्दिन अन्सारीले आम्दानी राम्रो हुने भएकाले आफूले काम गरेको बताए । ‘मैले २० जनालाई काम दिएको छु । उनीहरुले दुई महिनामा तीन लाखभन्दा बढी लैजान्छन् । मेहनत गरेर काम गरे यहीँ कमाइ हुन्छ, किन जानु पर्छ विदेश ?’ उनले भने, ‘लाखौ रुपैयाँ त भारत जान्छ, हामी नेपाली किन दुःख गर्न विदेश जाने ? हामी आफै यहीँ काम गर्ने, यहीँ कमाउने ।’
भरतपुर नगर क्षेत्रभित्र घर निर्माणको लागि काम गर्ने मजदुरहरुको आधिकारिक लगत संकलन हुन सकेको छैन । घर निर्माणको क्रम बढेको छ, यहाँ काम गर्ने मजदुरहरुको संख्या पनि बढेको छ तर उनीको आधिकारिक तथ्याङ्क उपलव्ध हुन सकेको छैन । उनीहरुको संस्था चितवन निर्माण सेवा संघमा आवद्ध भएका भारतीय ठेकेदार र उनीहरुसंग काम गर्ने मजदुरहरुलाई दिएको खर्च अनुमान गर्दा मासिक करोडभन्दा बढी रुपैयाँ भारत गएको पाइएको छ । 
नेपालमा आएर भारतीयले काम गरेर एउटा सानो क्षेत्रबाट करोडौँ रुपैयाँ भारत गएको देखिन्छ । यहाँका युवाले यहीँ काम गरेर आयआर्जन गर्न सके नेपाली रुपैयाँ यहीँ रहने थियो ।