Sun01212018

Last update01:57:25 AM

Back You are here: Home फिचर सुरक्षाको लागि डिजिटल प्रविधि

फिचर

सुरक्षाको लागि डिजिटल प्रविधि

शालिग्राम नेपाल
सुरक्षाको लागि मानव शक्तिको प्रयोग नयाँ होइन । तर मानव शक्तिको मात्र भर पर्ने अवस्था भने छैन । त्यसैले अहिले मानवसंगै डिजिटल प्रविधिको प्रयोग बढ्दो क्रममा रहेको छ ।
हरेक काममा सुरक्षाको खाँचो पहिलो आवश्यकता हो । यही आवश्यकतालाई मध्यनजर गरेर अहिले डिजिटल प्रविधिमा सुक्ष्म तरिकाले नियाल्ने सीसीक्यामराको प्रयोग बढेर गएको छ । यस प्रविधिको प्रयोग केही वर्ष अगाडि विदेशमा मात्र हुने गरेकोमा अहिले नेपालमा सामान्यजस्तै बनेको छ । सुरक्षा निकायदेखि व्यापारी, व्यवसायी तथा निजी घरहरु सबैमा सीसीक्यामरा लगाउनेहरु वृद्धि भएका छन् ।
सुरक्षा नियकालाई घटनाको सत्यता नजिक पुग्नको लागि यस माध्यमको उपयोग उपयुक्त हुन्छ । त्योमात्र नभई व्यापार, व्यवसाय गर्नेहरुलाई आफ्नो सामानको सुरक्षा र चोरहरुको नियन्त्रण गर्नको लागि पनि सहयोगी हुन्छ । जिल्लास्थित सरकारी कार्यालय तथा व्यवसायीहरुले यसको प्रयोग धेरै गर्न थालेका छन् ।
‘सीसीक्यामराले गर्दा धेरै सामानको सुरक्षा भएको छ’ नारायणगढका घडी व्यवसायी प्रभात सापकोटाले भने, ‘घडी हेर्दाहेर्दै झोलामा राखेको पत्तै पाइन, शंकाले सीसीटिभी हेरेको पत्ता लागिहाल्यो । त्यसैले अहिले त सीसीक्यामरा आवश्यकता भैसकेको छ ।’
कपडा व्यवसायी प्रेम रेग्मीले भने ‘एउटा ग्राहकले भीडभाडमा सामान किनेर पैसा दिइसकेँ भन्दै ढाँटेको थियो । सीसीटिभीमा हेर्दा पैसा दिएको देखिएन । त्यसपछि उसले चुप लागेर पैसा ति¥यो ।’ ‘बैंकमा पैसा झिक्न आएका व्यक्तिलाई झुक्किएर कर्मचारीले धेरै रकम दिएको रहेछ, सीसीक्यामराको माध्यमबाट पत्ता लाग्यो’ प्रहरी कार्यालयका एक अधिकृतले भने ‘सीसीक्यामराले घटनालाई जस्ताकोतस्तै देखाउन मद्दत गर्दछ ।’
सीसीक्यामरा यस्तो उपकरण हो, जसले आफ्नो अगाडिका सबै दृश्य खिचेर केबलको माधयमबाट सीसीटिभीमा देखाइदिन्छ । उक्त दृश्य कम्प्युटरको हार्डडिक्समा पनि स्टोर हुने हुँदा आवश्यक परेको समयमा टिभीमा पुनः हेर्न सकिन्छ । यसको प्रयोगबाट व्यवसायी हुन या अनुसन्धानको क्षेत्रमा काम गर्ने सबैले फाइदा लिएका छन् ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लागि त सीसीक्यामराको प्रयोग अनिवार्य हुन थालेको  छ । सुरक्षा निकाय होस् या व्यापारिक प्रतिष्ठान, सरकारी कार्यालय वा निजी संस्था त्यस्तै कम्पनी सबैमा यसको प्रयोग बढेको छ । चितवनको मुख्य बजार नारायणगढमा पनि यसको प्रयोग गर्ने व्यापारीहरुको संख्या दिनहुँ बढ्दै गएको छ । कपडा पसल, फेन्सी, किराना पसल, होटल, हार्डवेयर पसल, सिनेमा हल जताततै सीसीक्यामरा राख्ने गरिएको छ । यसको प्रयोगले कर्मचारीको कामको मूल्याङ्कन गर्न सहज हुने, चोरी, छली र लापरवाही नियन्त्रण गर्न सकिने, धनमालको सुरक्षा गर्न सहयोग पुग्ने प्रयोगकर्ताहरुको भनाई छ ।
‘व्यापार व्यवसाय गर्नको लागि पहिलाभन्दा अहिले धेरै सहज भएको छ’ नारायणगगढका चश्मा व्यवसायी रामशरण अर्यालले भने, ‘पसलमा सीसीक्यामरा राखेपछि धेरै फाइदा पुगेको छ । सामानको पैसा दिएको भन्दै एउटा ग्राहकले ढाँटेको थियो, पछि सीसीटिभीमा हेर्दा नदिएको पत्ता लाग्यो । डुब्न लागेको रुपैयाँ बच्यो ।’
उनले केही महिना अगाडि सीसीक्यामरा जडान गरेका थिए ।  कति सामग्री बिक्री भएको छ ? लुकाएर ग्राहकले लगेको छ कि छैन ? पैसा दिए, नदिएको सबै थाहा हुने गरेको उनले सुनाए । यसबाट चोरी, छली र लुटपाट गर्नेलाई कारबाही गर्न सहज हुने उनको भनाई छ ।  
सीसीक्यामराको मद्दतले पसलमा सामग्री ल्याउँदा, लैजाँदा, आफ्नै कर्मचारी सबैको गतिविधि थाहा पाउन सकिन्छ । यसले गर्दा व्यापार अझ व्यवस्थित भएको छ । क्यामराको सक्दो उपयोग गर्न सके धेरै फाइदा लिन सकिने उनको अनुभव छ । आफ्ना छिमेकी व्यवसायीहरुले पनि सीसीक्यामरा राखेर व्यवसाय गर्ने गरेको उनले जानकारी दिए । कोहीले फेसनको रुपमा र अधिकांशले आफ्नो व्यवसायमा भएका कमी, कमजोरी पत्ता लगाउन क्यामरा राख्ने गरेको उनको अनुभव छ ।
व्यवसायीमात्र नभई यसको प्रयोग सुरक्षा निकायले पनि गरेको पाइन्छ । ‘अनुसन्धानको लागि सीसीक्यामरा अत्यन्तै उपयोगी भएको छ’ जिल्ला प्रहरी कार्यालय चितवनका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक दीपक थापाले भने, ‘यो एउटा अत्यन्तै महत्वपूर्ण सामग्री हो । यसको बेफाइदा केही छैन । सबै फाइदैफाइदा छ । लुटपाट तथा दुर्घटनाका विषयमा सीसीक्यामराको सहयोग अत्यन्तै उपयोगी छ ।’
प्रहरीको लागि त यो सामग्री वरदान सावित भएको छ । सडकमा हुने दुर्घटना, ठक्कर खाँदा भएको गल्ती पत्ता लगाउन, ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न सबैको लागि यसले सघाएको प्रहरी उपरीक्षक थापाले बताए । कतिपय सवारी साधन दुर्घटना गराएर भाग्न सक्छन् त्यस्ताको एकिन गर्न र नियन्त्रणमा लिन यसले सघाउँछ । पूर्व पश्चिम राजमार्गमा हुने दुर्घटना तथा अपराधिक गतिविधिलाई नियन्त्रणमा लिनका लागि भन्दै भरतपुर नारायणगढ क्षेत्रका सडकमा समेत सीसीक्यामरा राखिएको छ । विभिन्न स्थानमा राखिएको क्यामराबाट घटनाको अध्ययन गर्न निकै प्रभावकारी भएको प्रहरीको भनाई छ ।
सडकमा हुने सबै गतिविधि क्यामराले कैद गर्दा ट्राफिक व्यवस्थापनसंगै अन्य घटना थाहा पाउन सजिलो भएको उनले बताए । सडकमा मात्र नभएर जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा पनि सीसीक्यामराको प्रयोग भएको छ । ‘यसबाट प्रहरी कार्यालयभित्रको गतिविधि निगरानी राख्न सजिलो भएको छ’ प्रहरी उपरीक्षक थापाले भने, ‘कार्यालयभित्र एक दर्जनभन्दा धेरै क्यामरा जडान गरिएको छ ।’
अझ यसको धेरै उपयोग बैंकिङ क्षेत्रमा छ । सीसीक्यामरा जडान नगरे नेपाल राष्ट्र बैंकले कुनै पनि बैकिङ कार्यालय सञ्चालन गर्ने अनुमति नै दिँदैन । ‘पैसाको कारोबार हुने भएकाले बैंकको गतिविधि निगरानी राख्नु अत्यन्तै आवश्यक छ’ जनता बैंक नारायणगढका अधिकृत लक्ष्मण पौडेलले भने, ‘यसले चोर, लुटेरा र अपराधी पहिचान गर्न सजिलो भएको छ ।’
यसको प्रयोगबाट बैंकमा रकम राख्न ल्याउने र बैंकबाट रकम झिकेर लैजाने ग्राहक लुटिने जोखिम कम भएको छ । यसैगरी यसको प्रयोगले बैंकिङ कारोबार गर्दा भएको गल्ती पत्ता लगाउन पनि सजिलो भएको छ । खासगरी चेकमा उल्लेख भए अनुसारको पैसा दिनु पर्नेमा झुक्किएर बढी वा घटी रकम दिने घटना भइरहन्छ । यस्तै ग्राहकले रकम जम्मा गर्दा हुने गल्ती पनि यसैको माध्यमबाट सच्याउन सकिन्छ । यस्तोमा सीसीक्यामराबिना आधुनिक बैंकिङ प्रणाली सम्भव नहुने उनको भनाई छ । 
सुरक्षाको क्षेत्रमा आएको डिजिटल प्रणालीले जनशक्तिको प्रयोग घटाएको छ भने विश्वसनियता वृद्धि गरेको छ । सीसीक्यामराको प्रयोग अहिले सानातिना संघसंस्था, कार्यालय, व्यक्तिको घरमा समेत हुन थालेको छ । केही वर्ष अगाडि निकै महंगो पर्ने सीसीक्यामरा यतिखेर न्यून मूल्यमा पाइन्छ । बजारमा यतिखेर २५ हजार रकम तिरेर चार वटा क्यामरासहितको सीसीटिभी जडान गर्न सकिन्छ । क्यामराको गुणस्तर, साइज, स्टोर गर्ने क्षमता, केबलको गुणस्तर र परिमाणले रकम घटीबढी हुने व्यवसासीहरुले बताएका छन् ।