Sun01212018

Last update01:57:25 AM

Back You are here: Home फिचर रेमिट्यान्सले ल्याएको तनाव र खुसी

फिचर

रेमिट्यान्सले ल्याएको तनाव र खुसी

शालिग्राम नेपाल
धेरै पैसा कमाएर आनन्दले जीवन निर्वाह गर्र्ने सपना बोकेर कतार गएका रौतहट चन्द्रनिगाहपुरका कृष्णबहादुर खड्का अहिले तनावमा छन् । विदेशबाट कमाएर ल्याएको पैसा घर निर्माणमा खर्च गरे । आफूले कमाएको पैसाले नपुगेपछि ऋण लिएर घर बनाए । त्यही ऋण तिर्न नसकेर उनी तनावमा छन् ।
ड्राइभर पेसा गर्दै आएका उनी धेरै कमाउने आशमा विदेश गएका थिए । ड्राइभर पेशाबाटै उनले स्वदेशमा मासिक ५० देखि ६० हजार कमाउँदै आएका थिए । त्योभन्दा धेरै कमाउन सकिन्छ भन्ने साथीहरुको लहैलहैमा लागेर कतार गएका उनले त्यहाँ मासिक ३० देखि ३५ हजार कमाउँथे । ‘नेपालमा भएको जागिर छाडेर आएँ, फर्किउँ कमाई हुँदैन । यही काम गरौं भने थोरै पैसाले घर खर्च कसरी चलाउने ?’ विदेशबाटै उनले भने, ‘आफ्नो कमाइ १० लाख भयो । बाँकी १५ लाख रुपैयाँ ऋण गरेर घर बनाएँ ।’ 
सात वर्ष अगाडि विदेश गएका उनले २५ लाखभन्दा धेरै लगानीमा घर निर्माण गरेका छन् । ‘घरगाउँमा ऋण र बैंकमा ऋण । दुबै ठाउँको ऋणले मलाई साह्रै तनाव दिएको छ’ खड्काले भने, ‘कमाइ राम्रै हुन्छ, दुई वर्ष बसेपछि तलब बढ्छ भनेको थियो तर अहिलेसम्म बढेको छैन । आफ्नो घरमा भएको रकम र कमाएको पैसाले घर बनाउन थालेँ । बनाउँदै जाँदा पुगेन र ऋण गरियो । अहिले त्यही ऋणले थला पारेको छ । ब्याज बढेको बढ्यै छ । बैंकले किस्ता तिर्नको लागि घरमा पत्र पठाएको छ । भनेको समयमा किस्ता तिर्न नसक्दा श्रीमती भागेर हिँड्नु परेको छ । म विदेशमा छु । भनेजति पैसा पठाउन सकेको छैन । यस्तो अवस्थामा कसरी काम गर्ने ? कसरी कमाउने ?’
‘घरमा लगानी गर्नुभन्दा कुनै व्यापार, व्यवसायमा लगानी गरेको भए यस्तो तनाव हुने थिएन’ उनले भने, ‘घर बनाएँ, बास भएको छ तर निद्रा आउँदैन । म विदेशमा पैसा कसरी कमाउने भन्ने चिन्तामा छु । घरमा भएकी श्रीमती साहुलाई कुन बहाना बनाएर ढाँट्ने भन्ने योजनामा हुन्छिन् । सधैं यसरी कति दिन बस्ने ? १० लाख रुपैयाँ लगानी गरेर पसल चलाएको भए आम्दानी बढ्दै जाने थियो, ऋण त लाग्ने थिएन । समयमा कसैले सही सल्लाह नदिएर अहिले समस्यामा परेको छु ।’
एक वर्ष अगाडि घर आएका उनी स्वदेशमा नै काम गरेर बस्ने योजनामा थिए । पुरानै पेशा ड्राइभर गर्दा उनले पहिलाको जति कमाउन सकेनन् । ‘विदेश जानु पहिला कमाएको जति अहिले कमाउन सकिएन, बजार खस्केछ’ उनले भने, ‘स्थायी रुपमा ड्राइभर गर्नको लागि साधन नपाइने । पाए पनि केही दिनको लागि मात्रै काम गर्न पाउने । यस्तो जागिरले राम्रो आम्दानी हुँदैन । यहीँ बसेर काम गरीराखेको भए राम्रो हुनेरहेछ । कमाइ नभएपछि फेरि विदेश आउनु प¥यो । जे जति कमाएको छु, यसमा रमाउनुको अर्को विकल्प छैन ।’
सर्लाहीको हरिऔनका शिव मैनालीको पनि यस्तै समस्या छ । दुबईमा सुरक्षा गार्डको काम गर्दै आएका उनी विदेश गएको १० वर्ष भयो । त्यहाँबाट कमाएको पैसाले उनले दुईतले घर बनाएका छन् । घर खर्च, सन्तानको पढाई, घर निर्माण गर्दाको ऋण यिनै समस्यालाई व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने सोचाइमा उनको दिन गएको छ । टेलिफोनमा उनले भने, ‘आफ्नो त तनावमा दिन बितेको छ । शरीर विदेशमा, मन नेपालमा छ । घर खर्च, सन्तानको पढाई, घरको ऋण यी पूरा नगर्दै मरिन्छ कि भन्ने डर पो लाग्न थालेको छ ।’
‘३० लाखमा घर बनाएँ, त्यसको ऋण तिर्न सकेको छैन’ उनले भने, ‘दैनिक लाग्ने घर खर्चको हिसाब छैन । सन्तानको पढाईमा लाग्ने पैसा छुट्टै छ । यस्तो तनाव कसैलाई नपरोस् । भएको काठको घर भत्काएर सौखको लागि पक्की घर बनाएँ । अहिले त्यसैले थिचेको छ । छिमेकीले पक्की घर बनाएका छन् । कति पुरानो घरमा बस्ने भन्ने घरबाट कुरा आएपछि बचत रकम र ऋणले घर बनाएँ । अहिले ढलान गरेको त्यही घरले मलाई उठ्न नसक्ने गरी थिचेको छ ।’
‘घरमा ३० लाख लगाउनुभन्दा सानै भएपनि व्यापारमा लगानी गरेको भए स्वदेश फर्कंदा आफूले काम पाइने, आम्दानी बढ्ने थियो’ उनले सुनाए, ‘विदेश गएको रकम आम्दानी हुने ठाउँमा लगानी गर्नु पर्छ भन्ने राम्रो सल्लाह नपाउँदा सधैं पीडामा बस्नु परेको छ ।’
विदेश गएका अधिकांश युवाहरुको पहिलो खर्च घर बनाउने काममा हुने गरेको छ । केही युवाहरुले भने विदेशबाट फर्केपछि केही आम्दानी हुने व्यवसायमा लगानी गरेका छन् । भरतपुरको गौरीगञ्जका मनोज पौडेल चार वर्ष खाडी मुलुक बसेर आए । उनले आफू र एक जना साथी लिएर भरतपुरमा आल्मुनियमको व्यवसाय गरेका छन् । ‘चार वर्षभन्दा बढी विदेश बसियो, धेरै कमाउन सकिएन । त्यहीँ सधैं रमाउन पनि सकिएन । त्यसैले स्वदेशमा व्यवसाय चलाएका छौं’ पौडेलले भने, ‘विदेशबाट कमाएको रकम र केही ऋण लिएर व्यवसाय चलाएका छौं । आम्दानी भएको छ । लगानी गरेर काम गरेमा आम्दानी हुँदोरहेछ ।’
विदेश गएकाहरुलाई पनि उनी स्वदेशमा नै केही पेशा, व्यवसाय अपनाएर बस्न आग्रह गर्दछन् । ‘सधैं विदेश बस्न सकिँदैन’ पौडेलले भने, ‘थोरै लगानीमा व्यवसाय गरेर मेहनत गर्नु पर्दछ, यहीँ आम्दानी हुन्छ ।’
खाडी मुलुक गएकाहरुको लगानी घर निर्माण र सन्तानको शिक्षामा खर्च हुने गरेको छ । थोरै कमाइले घर बनाउनेमा पहिलो लगानी हुने गरेको गैरआवासीय नेपाली सञ्चार प्रतिनिधि रवि रोशीले बताए । ‘विकसित देश गएकाहरु उतै बैंकमा रकम राख्ने गर्दछन्, खाडी गएकाहरु घर खर्चमा नै रुमल्लिन्छन्’ उनले भने, ‘नेपालीहरुको आर्थिक अवस्था बलियो नभएसम्म यो क्रम चलिरहन्छ । चितवनबाट गएकाहरुको पनि उस्तै अवस्था छ, अधिकांसले घडेरी किन्ने, घर बनाउने, दैनिक खर्च चलाउनेमा नै लगानी भएको छ । अब थोरै भएपनि उत्पादनमुलक काममा लगानी गर्न सके आयआर्जन हुनेछ । यसतर्फ लाग्नु आवश्यक छ ।’
रेमिट्यान्स अनुत्पादक क्षेत्रमा लगाउँदा बेरोजगारी समस्या झन् वृद्धि हँुदै गएको विज्ञहरुको भनाइ छ । दैनिक विदेशिने युवा एक हजार पाँच सयभन्दा बढी रहेको वैदेशिक रोजगार विभागको तथ्याङकमा छ । विदेश जानेहरुमा खाडी मुलुकमा अत्याधिक र विकसित देशमा थोरै रहेका छन् । स्वदेशमा कामको अभाव र जीवन चलाउन समस्या परेपछि थोरै आय हुने भएपनि विदेशिने युवाको लाम ठुलै छ । शहरी क्षेत्रमा बसेका युवाहरु विकसित देशमा ठुलो पँुजी लगानी गरी जाने गरेका छन् भने ग्रामीण क्षेत्रमा बस्ने युवाहरु सानो पँुजीमा खाडी मुलुकमा जाने गर्दछन् । त्यसरी खाडी मुलुकमा जानेहरु आफ्नो ज्यान जोखिममा पारेर काम गरेका हुन्छन् ।
परिवारबाट टाढा रहेर आर्जन गरेकाहरुको कमाई भने अनुत्पादक काममा लगानी भइरहेको छ । रेमिट्यान्सको प्रयोग उत्पादनमुलक काममा लगानी भए फर्केर आएपछि रोजगारीको बाटो बन्न सक्ने विज्ञहरु बताउँछन् । घर खर्च चलाउन समस्यामा परेकाहरु नै बाहिर जाने भएकाले उत्पादन कार्यमा खर्च हुन नसकेको उनीहरुको भनाइ छ । घरायसी काममा खर्च हुने भएकाले नेपालीहरु उत्पादनमुलक व्यवसायमा लाग्न नसकेको वैदेशिक रोजगार विभागमा लामो समय महानिर्देशकको रुपमा काम गरेका विनोद केसी बताउँछन् ।
‘मन्त्रालयले उत्पादनमुलक काममा लगानी गर्नु पर्दछ भनी कार्यक्रम चलाउँछ, यहाँ घर परिवार चलाउन नै समस्या परेको हुन्छ’ केसीले भने, ‘थोरै पुँजी घरमा आउँछ । त्यो दैनिक काममा खर्च हुन्छ । आफ्नो घरखर्च पु¥याएर बाँकी रहेमा बचत हुन्छ । आर्थिक अवस्था उकासिएपछि लगानी गर्नु पर्दछ । यस विषयमा चेतनामुलक कार्यक्रम चलाएर प्रभाव पार्नु पर्दछ ।’ 
विभागका अनुसार, गएको वर्षमात्रै वैदेशिक रोजगारबाट तीन खर्ब ८० अर्ब रुपैयाँभन्दा धेरै नेपाल भित्रिएको अनुमान छ । यो रकम वैधानिक रुपमा विदेश गएकाहरुको तथ्याङ्कबाट निकालिएको हो । यसबाहेक अवैधानिक रुपमा विदेश जानेहरुको संख्या पनि धेरै रहेको विभागले जनाएको छ । नेपाल आएको रकममध्ये ५६ प्रतिशत घरधुरीमा जाने गर्दछ । बाँकी अन्य विषयमा खर्च हुने गरेको विभागको रिपोर्टमा उल्लेख गरिएको छ । आएको रकम एकमुष्ट रुपमा कोषमा जम्मा नहुने भएकाले उत्पादनमुलक काममा खर्च हुन नसकेको विभागले जनाएको छ ।
विभागका अनुसार, अहिले देशको कुल जनसंख्यामध्ये २५ प्रतिशत विदेशमा छन् । त्यसमा अध्ययनको लागि गएका र श्रमको लागि गएकाहरु पनि समावेश छन् । स्वदेश भित्रिएको अर्बौं रुपैयाँ उत्पादनमुलक क्षेत्रमा लगानी गर्न सके स्वदेशमै अन्य युवाहरुले काम पाउन सक्ने थिए ।